رأی محکمه به عنوان نتیجه و ثمره فرآیند دادرسی که تجلی‌گر کنش‌های دفاعی متداعیین و کوشش استدلالی و استنباطی قاضی است، باید مورد تحلیل و واکاوی قرار گیرد تا نقاط قوت و ضعف هر رأی نشان داده شود و فرآیند استدلال و استنباط بدنه دستگاه قضایی کشور تقویت یابد. نقد و تحلیل می‌تواند در مقام رد و نقض و نفی ساختار شکلی یا ماهوی رأی باشد یا در مقام تأیید آن؛ نقد و تحلیل رویه قضایی می‌تواند ناظر به آراء محاکم یا آن‌که در مرتبه‌ای بالاتر، باشد. آن‌چه اهمیت دارد، آن است که در نقد و تحلیل آراء قضایی چه نقد با رویکرد نفی آن باشد و چه با رویکرد تأیید، نگاه مبتنی بر اصلاح و سازندگی رویه قضایی وجود داشته باشد.
برگزاری نشست‌های نقد رأی در ایران داری سابقه‌ای طولانی نیست. در این نشست‌ها قضات و اساتید برجسته، آرای صادره همکاران قضایی خود را مورد بررسی و نقد قرار می‌دهند. تاکنون بیش از ۱۲۰ نشست نقد رأی قضایی در پژوهشگاه قوه قضاییه برگزار شده است که از این تعداد ۲۸ جلسه به صورت مکتوب توسط مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضاییه منتشر و در اختیار حقوقدانان، وکلا و قضات محترم قرار گرفته است.
خلاصه پرونده: خانمی دادخواستی به طرفیت آقایی به خواسته صدور حکم مبنی بر اثبات نسب تقدیم نموده و خواهان در دادخواست تقدیمی توضیح داده که وی طبق صیغه‌نامه عادی به مدت یک سال به عقد موقت خوانده درآمده که این امر در اظهارات خوانده در یکی از شعبات دادگاه و شعبه دادیاری دادسرای تأیید شده است. خواهان در زمان زوجیت بر اساس نتیجه آزمایش باردار و نهایتاً فارغ شده است. خوانده نیز با وجود اطلاع از تولد فرزند و ضمن پذیرش رابطه زوجیت هیچ‌گونه اقدامی جهت نفی ولد مذکور انجام نداده و بر همین اساس خواهان از دادگاه تقاضای صدور حکم بر اثبات نسب، نسبت به خوانده به عنوان پدر حقوقی طفل کرده است. نهایتاً موضوع به پزشکی قانونی ارجاع شده و …. . به لحاظ عدم احراز رابطه نسبی بین طفل متولدشده از واخوانده با واخواه با توجه به نتیجه آزمایشات دی. ان. ای، دادگاه حکم به رد دعوی صادر می‌نماید؛ لکن طفل در فراش خوانده متولد شده است و اماره فراش حاکم است …
(تعارض قاعده فراش و نتیجه ازمایش DNA)(نوبهار)(نشر قوه قضاییه)){kind=link}